Vergroten

cinema idfa 2007 Operation Homecoming

Operation Homecoming

De oorlog in Irak heeft al veel films opgeleverd, maar het zijn vooralsnog meestal beschrijvende, informerende films, die de oorlog vooral ter discussie willen stellen en niet zozeer aanklagen.

Bron: NRC/Ikon

De echte boze protestfilm over Irak blijft vooralsnog een zeldzaamheid. Dat is het beste te zien als je de film waarmee Idfa is geopend Operation Homecoming. Writing the Wartime Experience vergelijkt met de film over protest tegen de oorlog in Vietnam, FTA (Fuck The Army) uit 1972, die ook op het festival te zien is.

Operation Homecoming verbeeldt verhalen die zijn geschreven door Amerikaanse soldaten die in Irak hebben gediend. De militairen hebben les gekregen van schrijvers tijdens een project van het Amerikaanse National Endowment for the Arts. De kwaliteit van hun verhalen is erg wisselend, van stoer, minimalistisch proza in de school van Amerikaanse korte verhalenschrijvers die zijn geïnspireerd door Ernest Hemingway, tot persoonlijke herinneringen die geen literaire vorm hebben gevonden. De verhalen zijn verbeeld vanuit het perspectief van de soldaten, sterk subjectief en in één geval zelfs met animatie. Ook worden schrijvers die veteranen zijn van eerdere oorlogen geïnterviewd (Tobias Wolff, Anthony Swofford).

De film maakt goed duidelijk dat een soldatenleven in het teken staat van angst. 'Plotseling dook een man op met een terroristenbaard?, schrijft een van de Irakveteranen. Omdat een soldaat zich diep kan schamen voor die angst kan dat gemakkelijk omslaan in agressie en racisme, zo legt Tobias Wolff uit, die over Vietnam het fraaie In Pharaoh?s Army schreef. Maar oorlogsvoering betekent ook heel veel wachten, eindeloze dagen die in het teken staan van verveling, doorsneden met intense geweldsuitbarstingen.

Met zeer persoonlijke verhalen schetst de film een intiem beeld van het soldatenleven, maar die verhalen zijn min of meer tijdloos. Ze zouden over elke oorlog kunnen gaan. Het is opmerkelijk hoe ver de soldaten afstaan van het gewone leven in Irak, en de Irakezen. De politiek is grotendeels uit de film gehouden.

Heel anders is FTA, een verslag van een protestournee die de actrice Jane Fonda, de acteur John Sutherland, zanger Len Chander en anderen langs Amerikaanse bases in de Fillipijnen, Japan en anderes bases van het Amerikaanse leger in zuidoost-Azië maakte, uit protest tegen de oorlog in Vietnam en de Amerikaanse aanwezigheid daar. Hier is er juist alleen maar politiek. De film is een verslag van het politieke cabaretshows die de groep verzorgde, in de buurt van de Amerikaanse legerbases.

Op de shows kwam veel publiek af. Ook onder de dienstplichtige soldaten was de oorlog zeer impopulair; de artiesten gaan discussies aan met veel soldaten, wit en zwart.

Meest gedateerd zijn misschien niet zozeer de eindeloze stroom protestliedjes, alswel de radicale conclusie van de film. Daarin roept Sutherland de soldaten met zoveel woorden op om hun wapentuig op hun eigen officieren te richten.

De film kwam in 1972 uit, precies in de week dat Jane Fonda zich liet fotograferen in Hanoi, Noord-Vietnam, op anti-luchtwapengeschut en met een Noordvietnamese helm op. Door de controverse die daardoor ontstond, hield FTA het maar een week uit in de bioscoop.

FTA was de debuutfilm van Francine Parker, die twee weken geleden is overleden. Later zou ze onder meer de politieserie met een feministisch tintje Cagney and Lacey gaan maken.