Vergroten

HD Hellen van Schelven

 

Hellen van Schelven tipt deze week de drieluik ‘Srebrenica Dossier’ van Doke Romeijn (VPRO, 2002)

Researcher en programma-maker van de VPRO-thema-avond 'Voor de Vrede'

“Voor de VPRO thema-avond ‘Voor de Vrede’, die zondag 29 maart vanaf 20.15 te zien is op Nederland 2, hebben we militairen en oud-militairen gesproken die deel hebben genomen aan vredesmissies. Dat leverde indringende portretten op over de motivatie, ambities, belevenissen en teleurstellingen van al die veteranen. Twee uur lang. Wanneer zie je dat nog: twee uur lang geconcentreerde aandacht voor één thema ondanks het feit dat men in Hilversum er tegenwoordig standaard vanuit gaat dat de spanningsboog van een kijker maar heel kort is…
Wij hopen natuurlijk dat kijkers het wel op kunnen brengen om te blijven zitten. Want juist door die lengte krijg je echt inzicht in “what makes them tick”.
Wij beslissen als samenleving dat deze militairen worden uitgezonden. De afgelopen dertig jaar waren dat er zo’n 100.000! Voor de meesten heeft dit grote invloed op de rest van hun leven.
Een van onze geïnterviewden maakte deel uit van Dutchbat tijdens de val van Sebrenica. Hij heeft chronische PTSS, (Post Traumatisch Stress Syndroom), is arbeidsongeschikt en leeft nog elke dag met de beelden van toen. “Ik voel me net een Duitser”, vertelde hij, “dat onder mijn ogen al die mensen werden afgevoerd”.
Vlak na de val van de enclave heeft programmamaker Doke Romeijn, destijds mijn collega bij de documentairerubriek Lopende Zaken, een programma gemaakt over de rol van de Nederlandse militairen tijdens de val.
Om hun taak in Srebrenica goed uit te kunnen voeren namen de Nederlandse VN-militairen lokale arbeidskrachten in dienst. Tijdens de ontruiming werden ook zij onder ogen van de militairen weggevoerd.
Lang voor de parlementaire enquête, de rapporten en onderzoeken die volgden, sprak Romeijn met de overlevenden wiens familie was vermoord, maar ook met drie van de daar aanwezige militairen.
Dit leverde een heel bijzonder en belangrijk Tv-document op. Pijnlijk duidelijk werd hoe alle betrokkenen, Bosniër en militairen, daar letterlijk en figuurlijk klemvast zaten, geen kant op konden. Ook de militairen zaten gevangenen in hun eigen rol. Beperkt door de opdracht die wij hen als samenleving hadden meegegeven.
Het luistert heel nauw om de juiste toon en benaderingswijze te kiezen als je mensen aan het woord laat over zo’n groot menselijk drama. Zo kort daarna. Doke is dat gelukt: integer, zorgvuldig en zeer vasthoudend.
Zeven jaar later, vlak na het verschijnen van het NIOD-rapport maakte Romeijn voor het programma ‘7 Dagen’ een drieluik waarin ze een van de overlevenden, die ze in 1996 ook interviewde, volgt in zijn zoektocht naar de ware toedracht. Dit resulteerde in het ‘Srebrenica Dossier’.
Dit soort programma’s over cruciale momenten in de geschiedenis zijn bijzonder waardevol. En blijven niet zonder gevolgen. Toevallig stond er vandaag (donderdag 26 maart) op de voorpagina van de Volkskrant het bericht dat de Raad van State heeft bepaald dat het ministerie van Defensie opnieuw moet overwegen documenten over de val openbaar te maken. Eén van Romeijns hoofdpersonen, de weduwe van een Bosnier die als elektricien voor Dutchbat werkte, had daarover een rechtszaak aangespannen."