Vergroten

43269263

De Amerikaans-Japanse natuurkundige Michio Kaku leert ons in de vierdelige BBC-serie ‘Time’ dat tijd veel meer is dan een absoluut begrip.

De mens heeft ooit besloten dat een dag bestaat uit 24 uur, dat een uur bestaat uit 60 minuten en dat een minuut op zijn beurt weer valt op te delen in 60 seconden. Wij ervaren tijd hierdoor als een proces dat keurig lineair verloopt. Maar is dat wel zo?

Kaku denkt daar in ieder geval heel anders over. De mens betrekt het begrip tijd vooral op zichzelf. De perceptie van het verlopen van de tijd verschilt van persoon tot persoon. Dat komt vooral door de werking van onze biologische klok. Een pionier op het gebied van onderzoek naar deze biologische klok is de Fransman Michel Siffre. In de jaren zestig vertoefde hij gedurende twee maanden in een diepe, donkere grot in de Franse Alpen.

Grot

Siffre wilde aanvankelijk alleen een ondergrondse gletsjer onderzoeken, maar omdat hij benieuwd was naar zijn ‘natuurlijke ritme’, besloot hij zijn horloge thuis te laten. Via de telefoon vertelde hij zijn collega onderzoekers over zijn bevindingen. Ook gaf hij telkens een seintje wanneer hij ging slapen of weer opstond. Ondanks het gebrek aan een instrument om de tijd te meten bleek het slaap-waakritme dat Siffre in de grot had aangenomen ongeveer 24 uur te duren.

Dankzij dit experiment is veel duidelijk geworden over onze dagelijkse ritmes. Een klein gebiedje in de hersenen speelt daarbij een grote rol: de suprachiasmatische nucleus. De neuronen in dit deel van de hersenen geven in een dagelijkse cyclus patronen van impulsen af. Zie daar: onze biologische klok!

Dat er extreme afwijkingen kunnen voorkomen in de werking van deze biologische klok blijkt wanneer Kaku een gezin ontmoet dat letterlijk verscheurd wordt door de tijd. Moeder en zoon hebben een normaal dag- en nachtritme, maar vader en dochter leven in geheel andere tijdzone. Zij vallen extreem vroeg in slaap en worden iedere dag om drie uur ‘s ochtends wakker. Voordat de rest van de wereld wakker wordt hebben zij al ontbeten, boodschappen gedaan (in de VS zijn de supermarkten 24 uur per dag open) en de krant gelezen. Een avondje naar de bioscoop wordt voor dit gezin echter een probleem, daar de helft van de familie bij de start van de film al vertrekt richting dromenland.

Tijd van leven

De levensduur van mens en dier is beperkt. Veel ouder dan een jaar of 80 wordt de gemiddelde mens niet. Ook blijkt het leven van de mens sneller te gaan naarmate we ouder worden. Maar er zijn levensvormen op aarde die zich niet druk lijken te maken om dit verschijnsel. Zo gaat Kaku in Californië op bezoek bij de Metuselah tree, een pijnboom van bijna 5.000 jaar oud die op zijn oude dag nog steeds pijnappels produceert. Een behoorlijke leeftijd, zelfs voor een boom. Er komt in de serie echter een Engelse wetenschapper aan het woord die beweert dat mensen die nu geboren worden waarschijnlijk grote kans maken op onsterfelijkheid. Volgens deze onderzoeker gaan de wetenschappelijke ontwikkelingen nu zo snel dat binnen enkele decennia de mens in staat moet zijn om veroudering te stoppen of zelfs terug te draaien.

De leeftijd van de aarde

De aarde is vele malen ouder dan de mens. Sindskort is bekend dat de aarde ongeveer 4,6 miljard jaar oud is. Kaku laat zien hoe moderne wetenschappers tot deze leeftijd zijn gekomen.

Dat ook de leeftijd van de aarde rekbaar is blijkt echter wel uit een berekening van een Ierse bisschop. In de zeventiende eeuw rekende hij uit dat de aarde zo’n 6.000 jaar oud moest zijn. Hij baseerde zich daarbij op de leeftijden van alle hoofdrolspelers in de Bijbel. Die leeftijden telde hij bijelkaar op en kwam zo dus op totaal van 6.000 jaar.

Tijd in het heelal

Hoe verloopt de tijd in de rest van de kosmos? Volgens de theorie van de oerknal is het heelal 13,6 miljard jaar oud. Het heelal is opgebouwd uit atomen en deze jongens kunnen een klein beetje toveren. Uit recent onderzoek blijkt namelijk dat binnen in een atoom één en hetzelfde lichtbundeltje op twee plaatsen tegelijk kan voorkomen. Tijd doet wat het wil. Zo kan tijd in een zwart gat tot stilstand komen en natuurkundigen beweren zelfs dat we in theorie al terug in de tijd kunnen reizen. Het onbreekt ons alleen nog aan de juiste technische hulpmiddelen om daadwerkelijk ook in de praktijk terug te gaan in de tijd.

Kortom, ‘Time’ is een zeer informatieve serie die u meer leert over uw eigen tijd, die van de wereld en die van het universum. Hopelijk neemt u de tijd om te genieten van deze prachtige serie.